ΣΤΕΦΑΝΟΣ Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ, 1926-2016

Στέφανος Δ. Στεφάνου, 1926–2016

img359

Ο Στέφανος Στεφάνου δεν υπήρξε «ένας από τους πολλούς της ελληνικής Αριστεράς», όπως με μετριοφροσύνη σημείωνε στον τίτλο του τελευταίου του βιβλίου, αλλά μοναδικός και ένα από τα τελευταία υποδείγματα γνήσιου αγωνιστή του ελληνικού εργατικού κινήματος· ο ακάματος νεολαίος μαχητής για τις σοσιαλιστικές ιδέες εδώ και σχεδόν ογδόντα χρόνια. Μέλος της ΟΚΝΕ, της ΕΠΟΝ, της Νεολαίας της ΕΔΑ, της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη και μέλος της Διοικούσας Επιτροπής της ΕΔΑ ανήκει πια, από την 1η  του μηνός, στο πάνθεον των μεγάλων μορφών της ελληνικής Αριστεράς. Ογδόντα χρόνια στο κίνημα, από τα οποία τα είκοσι και πλέον χρόνια σε εξορίες και φυλακές του μετεμφυλιακού κράτους.

Από το Σουφλί του Έβρου, στο οποίο γεννήθηκε το 1926, μεγαλώνοντας στα δύσκολα χρόνια του Μεσοπολέμου μέρα με τη μέρα αφοσιωμένος στη γη, στα καπνά και στη φτωχολογιά του κάμπου, πέρασε στο καμίνι του μεγάλου αντιστασιακού και κοινωνικού αγώνα για να εισπράξει το βαρύ τίμημα και να περάσει τα καλύτερα χρόνια της ζωής του στα κάτεργα των ελληνικών φυλακών και στα ξερονήσια του θανάτου.

Σαν έτοιμος από καιρό ο Στέφανος επανήλθε στην πολιτική και κοινωνική δράση ύστερα από είκοσι χρονιά εξοριών και φυλακίσεων δίνοντας νέα ζωογόνα πνοή στην ανάπτυξη της ΕΔΑ, στους κοινωνικούς αγώνες στο χωριό και στην πόλη, στο κτίσιμο των νεολαιίστικων οργανώσεων. Ήταν ο καθοδηγητής του αγροτικού γραφείου νεολαίας στη Θεσσαλονίκη και όλων των τοπικών φοιτητικών οργανώσεων και ο άνθρωπος που ανέβασε οργανωτικά και πολιτικά την αριστερή νεολαία της Θεσσαλονίκης. Ύστερα μέσα από το Προεδρείο της Νεολαίας της ΕΔΑ και της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη οργάνωσε και συμμετείχε στους αγώνες της ελληνικής αγροτικής νεολαίας.

Η μεγάλη του δράση διεκόπη με την επιβολή του χουντικού πραξικοπήματος. Εξόριστος στη Γυάρο και στη Λέρο ήταν ο μεγάλος φίλος, συμπαραστάτης και καθοδηγητής των νέων εκτοπισμένων. Εκεί διαφώνησε με τις βασικές επιλογές της 12ης Ολομέλειας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας και έκτοτε παρέμεινε ανέντακτος αριστερός στο χώρο της Ανανεωτικής Πτέρυγας έχοντας μεγάλη συμβολή στην προαγωγή των ανανεωτικών ιδεών. Ο Στέφανος σε όλη τη ζωή του παρέμεινε μαχητής στην υπόθεση της δημοκρατίας και του σοσιαλισμού και ένθερμος υποστηρικτής του κυβερνητικού εγχειρήματος της Αριστεράς.

Μειλίχιος, σεμνός, έχοντας μια καλή κουβέντα για όλους, συνέβαλλε καθοριστικά στην ανάπτυξη των Αρχείων της ΕΜΙΑΝ και των ΑΣΚΙ. Διετέλεσε για πολλά χρόνια μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ). Επίσης απασχολήθηκε επαγγελματικά για σαράντα και πλέον χρόνια ως συντάκτης και διορθωτής εφημερίδων και περιοδικών και επιμελητής σειρών επιστημονικών βιβλίων όπως οι εκδόσεις της Επιτροπής Ιστορίας του Μορφωτικού Ιδρύματος (ΜΙΕΤ) και του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας (ΙΑ/ΕΤΕ). Συνετέλεσε τα μέγιστα στη συγκρότηση των αρχείων της ΕΜΙΑΝ και, εκτός της πολύτιμης αυτοβιογραφίας του Ένας από τους πολλούς της ελληνικής Αριστεράς, μας άφησε μία μικρή ιστορική πραγματεία για την πορεία της ιστορίας της αριστερής νεολαίας από το 1945 έως σήμερα καθώς και πολλά του κείμενα σε εκδηλώσεις και στις περιοδικές εκδόσεις της Εταιρείας, Δελτίο της ΕΜΙΑΝ και Αναδρομές.

Ο «μπάρμπα νεολαίος» Στέφανος αφήνει δυσαναπλήρωτο κενό όχι μόνο στις γραμμές της ελληνικής Αριστεράς. Η ΕΜΙΑΝ εκφράζει την αγάπη και τη συμπαράστασή της στους οικείους του, τα πολυαγαπημένα του παιδιά Κατερίνα και Γιώργο και τη συναγωνίστρια Ρηνιώ Μίσσιου.

Αθήνα,  2 Ιανουαρίου 2016

Το Δ.Σ. της ΕΜΙΑΝ

58Ο Στέφανος Στεφάνου μαζί με τους Αθηνά Νικολάου, Τάκη Μπενά και Φίλιππο Ηλιού στα εγκαίνια των Γραφείων της ΕΜΙΑΝ, 26 Ιουνίου 2000.

Σύντομο βιογραφικό

Ο Στέφανος Δ. Στεφάνου γεννήθηκε στο Σουφλί το 1926, όπου τελείωσε το εξατάξιο γυμνάσιο. Στρατεύθηκε στο αριστερό κίνημα από την εφηβεία του, το 1941, αμέσως μετά την κατάρρευση του μετώπου και το υπηρέτησε συνεχώς ώς το 1971: ως ραδιολήπτης-χειριστής παράνομου ραδιοφώνου, συντάκτης και διανομέας δελτίων ειδήσεων, γραμματέας της ΟΚΝΕ και της ΕΠΟΝ του γυμνασίου, αντάρτης του 81ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ στα βουνά του Έβρου, στέλεχος νομαρχιακών συμβουλίων της ΕΠΟΝ. Το 1946 καταδικάστηκε με το Γ΄ Ψήφισμα και εξέτισε 4χρονη φυλάκιση στην Κεφαλλονιά και στη Γυάρο. Στη συνέχεια εκτοπίστηκε στον Αϊ-Στράτη ώς το 1960 και στην Αθήνα ως το καλοκαίρι του 1962. Την περίοδο αυτή και ως το απριλιανό πραξικόπημα ήταν ενταγμένος στην ΕΔΑ ως μέλος των κεντρικών οργάνων της Ν.ΕΔΑ και της Νεολαίας Λαμπράκη, ενώ το 1962 εκλέχτηκε μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του κόμματος, το οποίο εκπροσώπησε ως υποψήφιος βουλευτής στις εκλογές του 1961, 1963 και 1964.

Η χούντα τον συνέλαβε την 21η Απριλίου και τον κράτησε στα στρατόπεδα της Γυάρου και της Λέρου ώς το 1971. Στη διάρκεια της δικτατορίας διέρρηξε  τους δεσμούς του με το ΚΚΕ διαφωνώντας με βασικές επιλογές του, όπως οι αποφάσεις των ολομελειών της Κ.Ε. του (11η και 12η) και η στάση του στην εισβολή των Σοβιετικών στην Τσεχοσλοβακία, την οποία κατήγγειλε δημόσια. Έκτοτε παρέμεινε ανένταχτος αριστερός στο χώρο της θεωρουμένης ως «ανανεωτικής» πτέρυγας, συνεργαζόμενος κατά καιρούς με τις εφημερίδες της και με μη κερδοσκοπικές εταιρείες που πασχίζουν να διατηρήσουν και υπηρετούν την ιστορική μνήμη, όπως τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) και η Εταιρεία Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ), της οποίας υπήρξε ένας από τους βασικούς εμπνευστές, ιδρυτές της και αποφασιστικός παράγοντας στη συγκρότηση και οργάνωση των αρχειακών της συλλογών.

Επαγγελματικά, επί σαράντα χρόνια υπηρέτησε το βιβλίο, είτε ως συντάκτης-διορθωτής εφημερίδων και περιοδικών, αλλά κυρίως ως επιμελητής σειρών επιστημονικών βιβλίων, όπως οι εκδόσεις της Επιτροπής Ιστορίας, του Μορφωτικού Ιδρύματος και του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας, αλλά και οι εκδόσεις της ΕΜΙΑΝ.

Έχει δημοσιεύσει πολλά κείμενά του, που αφορούν θέματα της ιστορίας της ελληνικής Αριστεράς και έχει επιμεληθεί όλες τις εκδόσεις της ΕΜΙΑΝ. Από τα βιβλία του ξεχωρίζουν το αυτοβιογραφικό Στέφανος Στεφάνου. Ένας από τους πολλούς της ελληνικής Αριστεράς, 1941–1971. Καταγραφή και σχόλια Χριστίνα Αλεξοπούλου, Θεμέλιο, Αθήνα, 2013 και Τα Αρχεία της ΕΜΙΑΝ. Γενικό Ευρετήριο (σε συνεργασία με τον Ζ. Συνοδινό), ΕΜΙΑΝ, Αθήνα 2010.

DSC01283
Ο Στέφανος Στεφάνου, στο γραφείο του στο Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας, Ιανουάριος 2006

DSC02711

P1060781

Ο Στέφανος Στεφάνου στα Γραφεία της ΕΜΙΑΝ, το 2006 και το 2013

WP_20151210_18_33_48_ProΑπό τις τελευταίες φωτογραφίες του Στέφανου Στεφάνου. Συνάντηση μελών της ΕΜΙΑΝ και μερικών παλαιών στελεχών της Νεολαίας ΕΔΑ, στα γραφεία της ΕΜΙΑΝ στις 10 Δεκεμβρίου 2015, για τον προγραμματισμό εκδηλώσεων για τη Ν.ΕΔΑ το 2016, με αφορμή τα 50χρονα από την ίδρυσή της. Διακρίνονται από αριστερά οι: Γ. Καούνης, Αργυρώ Ρεκλείτη, Ν. Κιάος, Τ. Τρίκκας, Στέφανος Στεφάνου, Θ. Μαλικιώσης και Γ. Καλεώδης.